Najsłodsza dojrzewa później

Na Kaszubach na truskawkę mówi się malëna. Truskawka kaszubska, czyli kaszëbsko malëna pachnie jak leśna poziomka i jest słodsza niż odmiany z innych regionów. Nie każdy może poszczycić się jej uprawą. Aby móc używać nazwy "truskawka kaszubska", trzeba być producentem z odpowiednim certyfikatem.

Owoc pod ścisłą ochroną

To produkt z Chronionym Oznaczeniem Geograficznym. System chroni jakościowe produkty z tradycją i te, które mocno związane są z regionem, jak truskawki na Kaszubach.

To bowiem produkt z Chronionym Oznaczeniem Geograficznym. System chroni jakościowe produkty z tradycją i te, które mocno związane są z regionem, jak truskawki na Kaszubach. Edyta i Andrzej Klasa z Ostrowa, na swoje truskawki mają nie tylko certyfikat unijny, ale także ekologiczny. Prowadzą gospodarstwo rodzinne. Edyta wychowała się 8 km od domu męża. Jego rodzice mówią po kaszubsku, oni także, choć ze sobą rozmawiają po polsku. Uprawiają przede wszystkim truskawki, które sprzedają, inne warzywa na własne potrzeby. To ich dodatkowa działalność - mąż pracuje w szkole, Edyta w gminnym ośrodku kultury. Założyli Stowarzyszenie Producentów Truskawki Kaszubskiej, doprowadzili do rejestracji nazwy i namawiali producentów do certyfikowania się. Zachęcili bliższych i dalszych sąsiadów - obecnie jest 52 plantatorów z certyfikatem. W tym sezonie trwa certyfikacja. Truskawka kaszubska / kaszëbsko malëna od dnia 28 listopada 2009 r. wpisana jest do unijnego rejestru jako Chronione Oznaczenie Geograficzne. Oznaczeniem tym mogą się legitymować owoce wyprodukowane na obszarze powiatu kartuskiego, kościerskiego, bytowskiego oraz gminy Przywidz, Wejherowo, Luzino, Szemud, Linia, Łęczyce oraz Cewice, czyli, ogólnie rzecz ujmując na terenie Pojezierza Kaszubskiego lub historycznych Kaszub.

Sadzonki od niemieckiego nauczyciela

Aby zarejestrować nazwę w Unii, trzeba było napisać specyfikację dotyczącą obszaru i sposobu uprawy, ale także historii i związku z regionem. Truskawka jest na Kaszubach od początku XX wieku. Z Niemiec do szkoły znajdującej się w połowie drogi między wsiami Długi Kierz i Szklana przyjechał młody nauczyciel. Przywiózł ze sobą kilka sadzonek truskawek. Krzaczkami zainteresowała się mieszkanka pobliskiej wsi, Helena Gruchałowa i zaczęła hodować je we własnym ogródku. W 1926 roku otrzymała za swoje truskawki nagrodę ogrodniczą. Truskawki stały się coraz popularniejsze. Wpływ na ich wyjątkowy smak i poziomkowy zapach mają wzgórza morenowe, jeziora, lasy sosnowe i wiatr od morza. Klimat jest tu nieco bardziej surowy od klimatu innych części Polski. Są duże wahania temperatur w ciągu roku, więcej opadów. Wyjątkowo krótki jest okres wegetacji - waha się od 180 do 200 dni. To dobrze wpływa na jakość truskawek ( "szok" temperaturowy sprawia, że owoce są słodsze i bardziej aromatyczne).

Niskiej klasy ziemie, o najmniejszej żyzności znajdują się tu w otoczeniu polodowcowych jezior. Truskawki potrzebują nawadniania,  a te jeziora stanowią wodną rezerwę w razie słabych opadów. Dzięki uprawom na stokach krzaczki są wystawione na słońce, co gwarantuje dojrzewanie owoców i wytwarzanie w nich wyższego poziomu cukru niż w innych odmianach.

Trzeba mieć determinację

Edyta i Andrzej Klasa uprawiają truskawki jako  produkt regionalny i ekologiczny jednocześnie. To ewenement w skali kraju. Gospodarze wykazują dużą determinację.  - W systemie kontroli jakości to rolnik jest najbardziej poszkodowany, konstatuje Edyta. - Wymogów jest mnóstwo, a nie ma powszechnego zaufania społecznego do certyfikatów. Do tego pośrednicy narzucają nawet 70 % marży, a co nie zejdzie, każą zabierać z powrotem. System kontroli to droga przez mękę. Trzeba mieć determinację, żeby w tym trwać.

System chroni jakościowe produkty z tradycją i te, które mocno związane są z regionem, jak truskawki na Kaszubach.System chroni jakościowe produkty z tradycją i te, które mocno związane są z regionem, jak truskawki na Kaszubach. Fot. Monika Kucia Jedz truskawki tylko w sezonie (Fot. Monika Kucia)

Truskawka to produkt sezonowy, trudny w uprawie i wymagający. Szkodzi mu i susza, i nadmierne opady. Wszyscy producenci z certyfikatem unijnym mają obowiązek uprawiać owoce zgodnie z zasadami dobrej praktyki rolniczej - zatem uprawy powinny być oszczędne w chemię, oparte przede wszystkim na naturalnych składnikach (obornik stanowi główny nawóz). W gospodarstwie Edyty i Andrzeja, które jest także ekologiczne, nie stosuje się żadnych środków chemicznych - zastosowanie znalazły natomiast efektywne mikroorganizmy. Są skuteczne na różne choroby roślin, także na szarą pleśń, zmorę truskawkowych plantatorów.

Na truskawki nie ma innego sposobu jak zbiór ręczny. Pochylenie nad krzaczkiem jest więc zawsze konieczne. Z krzaków zrywane są wyłącznie owoce dojrzałe - zbiór przebiega od początku czerwca do końca lipca. Bywają lata, ze trwa nawet 7 tygodni. Zbiera się truskawki co dwa, trzy dni. Przez godzinę można zebrać trzy łubianki - każda 2 kg.

Lepsze późno

Pod wspólną nazwą, sprzedawane są trzy odmiany: Elsanta, Honeoye oraz Senga Sengana. - Te trzy odmiany to największa bolączka, mówi Edyta. - W 2004 tylko takie odmiany deserowe były dostępne, czekamy na zmianę zapisu w KE , żeby było więcej odmian - np. popularna jest Florencja, późno owocująca. Na Kaszubach sezon jest późno. Nie ma sensu konkurować z truskawką z południa Polski, przyspieszać upraw. Uprawy późno owocujące dodatkowo okrywa się słomą, gdy jest śnieg, żeby wegetacja była jak najpóźniejsza.

Truskawki kaszubskie są niewielkie, wielkości mniej więcej dwuzłotówki. W środku mogą być jasnoróżowe, ale też ciemnoczerwone, zależnie od odmiany.

Od ponad czterdziestu lat na przełomie czerwca i lipca, z okazji truskawkowych żniw, na Złotej Górze nieopodal Brodnicy Górnej gospodarze powiatu kartuskiego organizują wielki festyn ludowy, zwany "Truskawkobraniem". Rokrocznie w imprezie bierze udział 30-40 tysięcy osób, które w ciągu tego jednego dnia są w stanie kupić nawet dwie tony owoców.

Truskawkobranie - wielki festyn ludowy organizowany przez kartuskich gospodarzyTruskawkobranie - wielki festyn ludowy organizowany przez kartuskich gospodarzy Fot. materiały promocyjne Truskawkobranie - wielki festyn ludowy, organizowany przez kartuskich gospodarzy (Fot. materiały promocyjne)

Truskawka kaszubska, czyli kaszëbske malëna to produkt z Chronionym Oznaczeniem Geograficznym. To znaczy, że jest wyjątkowa. (Fot. Monika Kucia)

Jak poznać truskawkę kaszubską? Edyta i Andrzej Klasa stosują przywieszki na koszyki z nazwą i oznaczeniem unijnym. Czasem truskawki są sprzedawane w kobiałkach z logotypem. Kupiłam taką na warszawskim Mokotowie - sprzedawca był zdziwiony, gdy zapytałam, czy to na pewno truskawka kaszubska. - Nie wiem, odpowiedział.

Więcej o: