Jak makaron zawojował świat

Makaron to na całym świecie symbol i "ambasador" włoskiej kuchni. Sami Włosi przyznają, że nic tak bardzo nie łączy ich jako naród. Skąd jednak wziął się makaron i jak zyskał sławę, którą cieszy się do dziś?

Historia makaronu nierozerwalnie wiąże się z rozwojem rolnictwa. Już kilka tysięcy lat przed naszą erą ludzie nauczyli się jak z ziaren zbóż wytwarzać mąkę. Stopniowo zaczęto łączyć ją z płynami (głównie wodą) i wyrabiać ciasto. Na makaron, jaki znamy dziś, świat musiał jednak jeszcze trochę poczekać.

Z Chin czy z Włoch?

Wokół powstania makaronu narosło wiele kontrowersji oraz legend, tak, że dziś trudno dokładnie ustalić, kto wytworzył go pierwszy. Nierozerwalnie jego geneza wiąże się z rozwojem dwóch wielkich cywilizacji - chińskiej i śródziemnomorskiej.

Najstarszy makaron, jaki udało się odnaleźć pochodził z terenu, znajdującego się obecnie w północnych Chinach (nad Rzeką Żółtą). Miał on blisko 4000 lat i mierzył około 50 centymetrów. Surowcem, jaki wykorzystano w jego produkcji było zaś proso. Według legendy, makaron przybył do Italii dopiero w XIII wieku, na statku podróżnika Marco Polo, powracającego z wyprawy do Chin.

Tymczasem część badaczy donosi, że dowody na włoskie pochodzenie makaronu można znaleźć już w jednym z etruskich grobowców z IV wieku przed naszą erą, położonego obecnie w Cerveteri, niedaleko Rzymu. Podobno na umieszczonych w jego wnętrzu płaskorzeźbach zobrazowano akcesoria, niezbędne do wyrobu makaronu.

Ponadto już starożytni Grecy i Rzymianie przygotowywali z mąki i wody płaskie placki o nazwie l?ganon lub laganum , uznawane za "prototyp" lasagne. W przeciwienstwie do wersji współczesnej, nie suszono ich, a wypiekano na gorących kamieniach - podobnie jak obecnie piecze się pizzę. W źródłach z I wieku naszej ery można się natomiast spotkać ze słowem l?gana , którego używano na określenie mącznych placków przełożonych mięsem lub rybami.

Ewolucja makaronu

Stopniowo, zamiast piec ciasto, zaczęto je suszyć. Pierwsze wzmianki o tego typu makaronie pochodzą z zapisków Arabów, którzy w IX wieku opanowali Sycylię. Zachwalali oni suszony makaron, jako idealny prowiant. W przeciwieństwie do surowego, można go było bowiem zabierać w długie podróże.

Około roku 1000 pojawił się także pierwszy udokumentowany przepis na makaron. W swojej książce pod tytułem De arte Coquinaria per vermicelli e maccaroni siciliani (Sztuka gotowania vermicelli i makaronu sycylijskiego), zawarł go Martino Corno - kucharz potężnego Patriarchy Akwilei. O sycylijskim makaronie wspominał również Al-Idrisi, arabski geograf i kartograf, działający w XII wieku na dworze króla Sycylii Rogera II. W jednym ze swych dzieł opisywał Trabię, miejscowość położoną około 30 kilometrów od Palermo, w której masowo wytwarzano makaron w kształcie nitek. Był on następnie rozprowadzany drogą morską (przez Morze Śródziemne), zarówno do krajów chrześcijańskich jak i muzułmańskich. Jak zatem widać legendę, jakoby włoski makaron pochodził z Chin i został przywieziony na Półwysep Apeniński w XIII wieku, należy włożyć między bajki.

Początkowo nie był to jednak jeszcze makaron, jaki znamy i chętnie jemy dziś. Często bowiem gotowano go na słodko, np. w mleku migdałowym z dodatkiem przypraw korzennych lub rodzynek. Pierwsze doniesienia o makaronie z sosem pomidorowym pochodzą zaś dopiero z XVII i XVIII wieku.

Na podbój świata

Z czasem makaron stał się daniem tak popularnym w całych Włoszech, że rozpoczęto zakładanie cechów, skupiających wytwórców i mistrzów makaronu z poszczególnych regionów kraju. Pod koniec XVI wieku takie instytucje działały chociażby w Ligurii, Neapolu, Genui i Savonie. Wraz z wynalezieniem maszyn, ułatwiających jego produkcję (np. mieszających ciasto), makaron stał się tani i łatwo dostępny i szybko znalazł się w codziennym menu każdej włoskiej rodziny.

Począwszy od XVI wieku makaron ruszył także na podbój świata. Razem z Katarzyną Medycejską dotarł do Francji, stopniowo zyskując sobie zwolenników w całej Europie. Informacja o tym, jak wytwarzać makaron pojawiła się na przykład w Wielkiej Encyklopedii Francuskiej pod redakcją Denisa Dioderota. W swojej "Podróży włoskiej" wspominał o nim również Goethe.

Do jego popularności przyczynili się także włoscy emigranci. Gdziekolwiek przyjeżdżali, przywozili bowiem ze sobą swój narodowy przysmak. W XIX wieku, kiedy zaczęły powstawać fabryki makaronu, rozpoczął się również jego eksport za ocean. W ten sposób trafił chociażby do Ameryki, dokąd wyemigrowało wielu mieszkańców Italii. Do jego wielkich miłośników należał na przykład Thomas Jefferson - trzeci prezydent Stanów Zjednoczonych. Podobno pozostawił on po sobie książeczkę, zawierającą przepisy na makarony oraz sosy.

Makaron w dzisiejszych czasach

Do dziś Włochy pozostają największym producentem makaronu. Rokrocznie włoskie firmy wytwarzają go ponad 3 miliony ton, z czego blisko połowa przeznaczona jest na eksport.

Obecnie wiodącym włoskim producentem i światowym liderem na rynku makaronów jest koncern Barilla. Jego początki sięgają 1877 roku, kiedy to w Parmie, przy ulicy Vittorio Emanuele numer 252, Pietro Barilla Senior otworzył sklep z chlebem i makaronem własnego wyrobu. Stopniowo zyskując na popularności, firma rozrastała się i zdobywała kolejne rynki, stając się jedną z najbardziej rozpoznawanych marek na świecie. Do dziś u jej sterów stoją członkowie rodziny Barilla i prawnukowie założyciela firmy: Guido, Luca oraz Paolo.

Włosi nie tylko wytwarzają najlepszy makaron, ale przodują również w jego konsumpcji. Statystyczny obywatel Italii zjada go bowiem około 26 kilogramów rocznie. Daleko w tyle pozostają zaś takie kraje jak Wenezuela i Tunezja (po około 12 kilogramów) oraz Grecja (11 kilogramów). Dla porównania statystyczny Polak spożywa w roku nieco ponad 4 kilogramy.

O zawrót głowy może przyprawić także ilość rodzajów makaronu. Szacuje się, że jest ich ponad 300 (niektóre źródła podają nawet, że około 600). Najpopularniejszym z typów jest zaś spaghetti, które stanowi około 3/4 makaronu zjadanego w Europie, a w Stanach Zjednoczonych ma nawet swoje święto - Narodowy Dzień Spaghetti, obchodzony 4 stycznia.

Wielbiciele spaghetti, a także innych rodzajów makaronu, nie muszą jednak udawać się do USA, aby celebrować święto swojego przysmaku. Od 20 lat, w dniu 25 października obchodzony jest bowiem Światowy Dzień Makaronu ustanowiony przez World Pasta Kongres.

Copyright © Gazeta.pl sp. z o.o.